Ida Bednarek
Co daje nam diagnoza ADHD?
Jakakolwiek diagnoza jest nam potrzebna wtedy, gdy odczuwamy cierpienie. Chodzi tu o specyficzny rodzaj bólu. Od trudów w życiu nie uciekniemy, ponieważ są one integralną częścią naszej egzystencji. Jednak długotrwałe dysfunkcje i trudności w codziennym funkcjonowaniu, na które nie pomagają standardowe formy wsparcia, wymagają już interwencji klinicznej. Nie wszystkie aspekty naszych ograniczeń jesteśmy w stanie zmienić samą siłą woli czy świadomością. Patrząc z perspektywy neuroróżnorodności, mózg osoby z ADHD funkcjonuje inaczej i fizycznie nie jest w stanie działać tak, jak mózg osoby neurotypowej. Cierpienie wynika tu również z faktu, że współczesny świat nie jest przystosowany do specyfiki osób z ADHD.
Co to dokładnie znaczy? Nasze życie jest podporządkowane określonym normom, zasadom i konwencjom, a życie na satysfakcjonującym poziomie dobrostanu wymaga dopasowaniami się do niektórych z tych reguł.
Musimy być w pracy o stałych godzinach i pamiętać o zobowiązaniach zawodowych. Dorosłość wymaga też wykonywania szeregu rutynowych, powtarzalnych czynności (takich jak przegląd auta, opłacanie rachunków czy robienie zakupów). Wszystko wokół jest mierzone czasem, dlatego poczucie jego upływu staje się kluczowe. Jako dorośli spełniamy różne role: jesteśmy matkami, córkami, żonami, szefowymi czy nauczycielkami. Każda z tych ról niesie za sobą obowiązki wymagające koncentracji. Życie wymaga uporządkowania, a chaos nie pomaga w jego organizacji.
W codzienności brakuje intensywnych bodźców dopaminowych, a zdolność odraczania gratyfikacji jest cenną umiejętnością (czekanie na urlop, robienie jedzenia, czekanie na odcinek serialu, na spotkanie), co jest szczególnie trudne dla osób z ADHD.
Każdy z nas potrzebuje relacji, ale one również stawiają wymagania. Nawet najbardziej tolerancyjny partner czy partnerka w końcu poczuje złość lub smutek, gdy po raz kolejny zapomnimy o zakupach czy rocznicy. System edukacji to kolejna wymagająca machina życia, która narzuca sztywne ramy. Trzeba uczyć się do egzaminów, pamiętać o terminach, siedzieć przez wiele godzin w ławce i stale utrzymywać skupienie.
Osoby z ADHD to ludzie niezwykle kreatywni, pełni empatii, a przez tendencję do hiperfocusu z łatwością przyswajają nową wiedzę i umiejętności, co czyni ich wszechstonnymi i otwartymi na nowe doświadczenia. To główne zasoby, które łączą większość osób w tym spektrum neuroróżnorodności. Osoba niezdiagnozowana próbująca funkcjonować w neurotypowym świecie może czuć się jednak zagubiona i niekompetentna. To poczucie wyobcowania można przyrównać do sytuacji osób LGBTQ+ w konserwatywnym społeczeństwie. O ile jednak brak akceptacji dla odmiennej orientacji seksualnej to problem czysto społeczny, wynikający z braku edukacji i konformizmu, o tyle zagadnienie ADHD jest znacznie bardziej złożone. Poza niedopasowaniem osób neuroróżnorodnych do konwencji społecznych, których nacisk nasila cierpienie, źródło trudności tkwi bezpośrednio w anatomii mózgu. Kora przedczołowa rozwija się inaczej, móżdżek ma mniejszą objętość i wykazuje nietypową łączność z korą, a gospodarka dopaminowa jest w stałym deficycie.
Osobom z ADHD w większości przypadków potrzebne są leki, diagnoza oraz psychoterapia (lub przynajmniej jedno z nich), aby zrozumieć swoje specyficzne działanie w świecie i otrzymać odpowiednie narzędzia. Bez diagnozy łatwo wpaść w poczucie winy i mieć zaburzony obraz własnej osoby, co często skutkuje niskim poczuciem własnej wartości.
W neuroróżnorodności jest bardzo dużo trudu, który wymaga dostrzeżenia i pomocy. Jest w nim jednak również ogromne piękno, które wymaga profesjonalnego wsparcia, by mogło w pełni rozkwitnąć.
Jak diagnozujemy w Centrum Otwartość?
Diagnostyka psychologiczna ma swoją specyfikę. Bazuje na sztywnych, klinicznych strukturach, które diagnosta musi doskonale znać. Jednak psychologia to w szerokim sensie nauka o człowieku, dlatego proces ten powinien być skoncentrowany podmiotowo na osobie. Na przykład neuroróżnorodność nie będzie objawiać się tak samo u każdego. Różnicuje ją kontekst życiowy, osobista historia, unikalne zasoby oraz deficyty. W diagnostyce niezwykle ważna jest również relacja. Pacjent, który przychodzi po diagnozę, musi nam ufać, aby móc być w pełni szczerym i czuć się bezpiecznie w gabinecie.
Psychologia, psychoterapia i diagnoza to różne sposoby niesienia pomocy. Praca w zawodzie pomocowym wymaga czasem syntezy tych różnych podejść, a czasem świadomego stosowania ich osobno. Przede wszystkim jednak wymaga empatii i zaangażowania. Wiemy, jak delikatne i intymne aspekty ludzkiego życia są odsłaniane w gabinecie. Chcemy mieć pewność, że każdy pacjent poczuje się zaopiekowany na tyle, na ile to możliwe w ramach naszych kompetencji zawodowych.
W Centrum Otwartość nasza diagnoza jest wzbogacona o wiedzę i doświadczenie płynące z terapii Gestalt, nurtu opartego na diagnozie fenomenologicznej i relacji między terapeutą a klientem.
W naszym Centrum, jak sama nazwa wskazuje, stawiamy na akceptację i jesteśmy otwarci na współpracę z każdym, kto potrzebuje wsparcia. Wiemy, że każdy człowiek ma swoje zasoby i deficyty, i to właśnie w tym tkwi nasz ludzki fenomen.